درمىآيند . قلعهء قصبه بر روى تپهء بزرگى واقع در ميان دره ، در طرف چپ راه اصفهان به شيراز بنا شده . تخته سنگها به صورت سنگهاى بزرگ بيضى شكل مىباشند ، و قلعه و برج و باروها از سنگ و گل ساخته شده است . ساختمان اين قلعه بسيار بدتركيب است ، و در بناى آن مهارت به‌كار نرفته است . دو در زشت و بدقواره هر كدام در يك طرف ، يكى در طرف شرق و ديگرى در طرف شمال دارد . و اين يكى داراى پلى متحرك مىباشد . قلعه داراى شش طبقه است ، و مجموعا در حدود دويست خانه دارد كه همه كوچكند و كثيف ، و آن قدر تاريكند كه به مغارهء حيوانات مىمانند . طبقهء پايين آن كمى از راه پنجره روشن مىشود ، و براى عبور از كوچه‌ها حتى هنگام ظهر بايد از وسايل روشنائى مصنوعى استفاده كرد . با وجود اين ، همهء منازل قلعه مسكونى است و خريد اجناس در آن به سهولت انجام مىگيرد . در قلعه چاه عميقى است به ژرفاى سى براس و آب آن در حمامى كه نزديك در ورودى ساخته شده مصرف مىشود . به عقيدهء برخى اين قلعه در قرن اول هجرى همزمان با آغاز پيشروى تازيان در ايران و سقوط شاهنشاهى يعنى زمان سلطنت يزدگرد ، و به نام او بنا گرديده است ؛ امّا بيشتر مردمان بر اين عقيده‌اند كه نام ايزد خواست مركب از دو كلمهء ايزد و خواست است كه ايزد در زبان گبرها كه ايرانيان باستانند به معنى خدا ، و خواست مخفّف خواستن و اراده كردن است « 1 » . در سيصد پايى جانب جنوب اين قلعه مسجد كوچكى است كه چنان كه نگهبان مسجد به من گفت مقبره شاه بزرگ يكى از اعقاب امام رضا در آن‌جاست . مقبره زير يك گنبد و به اندازهء چهارپا از سطح زمين بالاتر است ، و روى آن با روپوش ابريشمين سرخى كه گلهاى زرين دارد پوشيده شده ؛ دور ضريح طارمى چوبينى مشبك است كه به اندازهء نيم پا از سطح مقبره بلندتر است . روى قبر دستار و سلاحى است كه بنا به اعتقاد مردمان محل از آن امامزاده بوده است . ايرانيان بر اين باورند كه همهء اين امامزادگان در راه تحكيم مبانى دينى ، و به دست گرفتن حقوقى كه خلفاى جابر بغداد از ايشان غصب كرده‌اند جنگيده‌اند و جان باخته‌اند . آبادى ايزد خواست قريب صد خانوار دارد ، و خانه‌ها پايين تپه‌اى سنگى ، در

--> ( 1 ) طول ايزد خواست 52 درجه و ده دقيقه ، و عرض جغرافيايى آن 29 درجه و 32 دقيقه ، و ارتفاعش از سطح دريا 1590 متر است .